Кьилин меню ахъаюн

КьакІар (урусКака) — Дагъустан республикадин Ахцегь районда авай хуьр. «КьакIарин» хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

Урусатдин пайдах Хуьр
КьакІар
урусКака
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
АП-дин кьакьанвал
1250 м
Агьалияр
1 654 кас (2015)
Миллетар
Динар
Чпи-чпиз гузвай тӀвар
кьакІаржуь
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87263
Почтунин индекс
368758
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 206 000 005
Хуьруьн шикилар
Космосдай акунар
КьакІар (Дагъустан)
Orange pog.svg
Магьачкъала
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
КьакІар
КьакІар (Ахцегь район)
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
КьакІар

Къене авайбур

ГеографияДуьзар хъувун

Хуьр Ахцегь райондин юкьван пата, райондин администрациядин юкь тир Ахцегь хуьрелай 8 км рагъакIидай патахъ, КьакIар вацI Самур вацIуз акахьзавай чкадал ала. Хуьрелай кефер пата Самур цIиргъ, кьибле патани Гельмец - Ахцегь цIиргъ яргъи хьанва. Хуьр Мегьарамдхуьр - Ахцегь - Рутул трассадал ала.

Хуьре ва адан къваларив гвай чкаяр, булахар: Ашумлатар, ЧIачъран булах, Пулатметен булах, Фуанцин булах, Купулцин булах [1].

Хуьруьн мукьварал ва Самур цIиргъинин кьиблепатан гуьнеда алай гатун чIурар: Хпар, БагIахтул, ЧIехи ятах, ЧIехи хпу, ЦIаракус, Верхер ва мсб [1].

ТарихДуьзар хъувун

Тарихдар Б. Г. Алиева тестикь ийизвай фактариз килигна, цIуру хуьр гилан цIийи хуьрелай тахминан 1 км яргъал алай. Ам монголарни-татарар паталай чукIурнавай. Хуьруьн эгьлийри душмандиз къати кьулухъди румар ганвайвиляй абуру хуьруьз цIай яна курнай. Монголринни-татаррин гъиляй хкатай кьакІарвияр Самур дугундин вини кьилерив гвай чкайриз катнай. ЦIийи хуьруьн бине Рутул хуьруьн Бацарар сихилдин векилри кутунай. И сихилдин векилри гилани КьакІара уьмуьр ийизва. Хуьруьн бине кутур Бацар вич чIехи хъпехъан тир [2]. Са тIимил геж, ивидин кьисасдикай хкатун патал иниз Шбит ва Кьурбан стхаяр вичин Зулейха вахахъ галаз куьч хьанвай, абуру Кьурбанар сихилдин бине кутунай. Ахпа, чара-чара йисара мукьвара галай Ялахъ, Къутунхъар, Хуьруьг, Хъулидар хуьрерай иниз инсанар куьч жез эгечIнай. КьакІариз цIийиз атайбуруз чилер гузвачир, абуру чпиз гьа чкадин агьалидикай чилер пулунихъ къачузвай [1].

XVIII виш йисуз КьакІари вичин мукьув галай хуьрерихъ галаз КьакІарин беквал арадал гъанай. XVIII виш йисан эхирда Къазикъумукь шамхалвалдик акатзавай Луткун ва Ялахъ хуьрер, кьакІарин бегдин гьукумдик гьатзава. Хуьруьгдихъ галаз дяведа ахцегьвийринни рутулвийрин дуствилин паталай, Рутул беквалдик квай КьакІар, Гъуьгъвез, Усур хуьрер 1775 йисуз Ахцегьпарадин азад жемятдин ихтиярдиз вуганай [3].

1839 йисуз КьакІарар вири Самур округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатнай. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Самур округдин Ахцегьпара наибвалдиз талукь тир. Ва Къутунхъар хуьруьхъ галаз КьакІарин хуьруьнжемятдик квай.

Совет гьукумдин сифте йисара, револоциядилай вилик, хуьре активдаказ ислам дин вяз ийизвай [1]. 1929 йисуз хуьр, Ахцегьпарадин чилерал цIийиз арадал гъанвай Ахцегь райондик акатнай. 1930 йисара хуьре колхоз туькIуьрнай.

  • КьакІарилай са километр рагъакIидай пата, Гъуьгъвез кIама цIуру заманадин инсанри уьмуьр авур чка ава. Ина ракьун мегъ, кишпирдин затIар ва жуьреба - жуьре хтар жагъанай [4].
  • ЦIуру хуьре, адан кьве патани кьве мискIин авайди тир. Гила, абурукай сад гуьнгуьна хтунва, ва муькуьдан чкадал цIийи мискIин эцигнава [1].

АгьалиярДуьзар хъувун

Йисариз килигна КьакІар хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 1886 2002 2010 2015
Агьалияр 726 [5] 1 553 [6] 1 655 [7] 1 654 [8]

2015 йисан агьалияр сиягьриз къачунин нетижариз килигна хуьре 1 654 касди уьмуьр ийизвай. Агьалидин вири лезгияр, суни-мусурманар я.

КьакІарвияр агъадихъ галай сихилриз пай жезва: Бацарар, Шийитар, Женгъуяр, Архъар, БакIаяр, ТIесер, Гьажиханар, ЖбитIар, Жебесар [1].

ИнфраструктураДуьзар хъувун

Хуьре 420 майишатар ава, агьалидин асул кIвалахар: малдарвал, бахчахъанвал ва хпехъанвал я. Хуьруьнвийри 600-лай пара карч алай чIехи малар ва 800-лай пара лапагар хуьзва. Хуьре умуми чирвилерин мектеб, мискIин, клуб, улубхана ва докторвилин амбулатория, Юкьван парк, «ЧIачъвар» чарчар ава [1].

ТIвар-ван авай ксарДуьзар хъувун

БаянарДуьзар хъувун

ЭлячӀунарДуьзар хъувун