Ыгыл, Угул (урусУхул) — Дагъустан республикадин Ахцегь районда авай кьакьан суван хуьр. «Ухулрин» хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

Урусатдин пайдах Хуьр
Ыгыл
урусУхул
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
АП-дин кьакьанвал
2335 м
Агьалияр
211 кас (2015)
Миллетар
Динар
Чпи-чпиз гузвай тӀвар
ухулжуь
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87263
Почтунин индекс
368730
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 206 000 007
Хуьруьн шикилар
Космосдай акунар
Ыгыл (Дагъустан)
Orange pog.svg
Магьачкъала
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
Ыгыл
Ыгыл (Ахцегь район)
Blue pog.svg
Ахцегь
Green pog.svg
Ыгыл

Къене авайбур

ГеографияДуьзар хъувун

Хуьр Ахцегь райондин рагъэкъечӀдай пата, райондин администрациядин юкь тир Ахцегь хуьрелай 27 км яргъал, Шалбуздагъдин къерехдив гвай цIиргъинал, сувун кукIвалай рагъакIидай пата, Муглах вацIун къерехдихъ гала.

Хуьруьн мукьвал алай тIебии сергьятар: ВацIун гъенер, Камай, Къапал, Къацугъ никIер, КьвечIер сув, Лекь сув, ЧIикIер чIун, ТIегъуьн пад, ХарапIар, ЦIар, Цула кал, ЧIулав шим, Амбар булах, Мегьмедан кьил хай булах, Лукьманан булах.

Тарихдал гьалтайла хуьр гуьгъуьнин мягьлейриз чара жезва: Багьар мягьле, Мегер мягьле, Хшар мягьле, Мафар мягьле.

ТарихДуьзар хъувун

Хуьруьн бине кутур дуьз тарих малум туш. ЦIурудай уьмуьр гьалзавай кьуьзуь эгьлийрин эхтилатриз килигна, сифтедин хуьр «СутIар» тIвар алай сувал алай. Тахминан XI виш йисуз, хуьруьн агьалидин са пай гилан чкадиз куьч хьанвай, муькуь пайдини алай чIавуз КцIар районда авай СтIур хуьруьн бине эцигнай.

XVI виш йисалай 1839 йисал кьван Ыгыл Докъузпарадин азад жемятдик акатзавай. Гьа чIавуз хуьр Докъузпарадин виридалайни чIехи хуьрерикай сад тир.

1839 йисуз Ухул хуьр вири Самур округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Самур округдин Докъузпара наибвалдиз талукь тир. Храх ва Лгар хуьрерихъ галаз Ухулрин хуьруьн-жемиятдик акатзавай ва гьа жемиятдин кьилин хуьр тир. 1929 йисуз Ухул, цIийиз арадал гъанвай Ахцегь райондик кутунвай.

Ватандин ЧIехи дяведин фронтра 33 ухулви кьенай, хайи хуьруьз 22 кас элкъвена хтанай.

1996 йисал кьван хуьре Азизбекован тIварунихъ галай колхоз, муьжуьд йисан мектеб, клуб, библиотека, магазин кIвалахзавай. 1961 йисуз гьа колхоздин майишатдихъ 210 карч алай чIехи мал, 4045 лапагар галай ва 151 колхозник кIвалахзавай. Колхоздин сифте председатель Перинов Элиф, эхиримжиди Гидайдин Рефиев тир.

АгьалиярДуьзар хъувун

Йисариз килигна Ыгыл хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 1886 2002 2010 2015
Агьалияр 1 110 [1] 210 [2] 223 [3] 211 [4]

2015 йисан агьалияр сиягьриз къачунин нетижариз килигна хуьре 211 касди уьмуьр ийизвай. Агьалидин вири лезгияр, суни-мусурманар я.

Тарихдал гьалтайла Ухулвияр агъадихъ галай сихилриз пай жезва: Шагьар, Къирихар, Къацанар, Такацар, Пахълар, Идрисар, Къирер, Панагьар.

Ухулвийрин гзафбур райондин юкь Ахцегьриз, Дукъузпара райондин Къаракуьре хуьруьз, Мегьарамдхуьруьн райондин ЦIийихуьруьз, ва Азербайжандин Еникент ва Узунмеше хуьруьз куьч хьанвайди я.

Экономика ва инфраструктураДуьзар хъувун

Хуьре Ыгылрин сифте чирвилер гузвай мектеб, лежбервилин фермадин майишат «Ухулви» [5], хуьруьн майишатдин затIар гьасил авунин кооператив «Шалбуздагъ» кардик ква.

ТIвар-ван авай ксарДуьзар хъувун

БаянарДуьзар хъувун

ЭлячӀунарДуьзар хъувун