Кьилин меню ахъаюн

Бабаюрт район (урусБабаюртовский район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Муниципалитетдин район
Бабаюрт район
урусБабаюртовский район
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Администрациядин юкь
Къенепатан паюнар
15 муниципалитетар акатзава
Райондин кьил
Ганакаев Адильхан Ярашович
Бине кьунва
1928 йисан 22 ноябрь
Майдан
3262.3 (2 - й чка) км²
Агьалияр
47 552 кас (2015)
Миллетар
Динар
Бабаюрт район


Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87247
Автомобилдин код
05
Код ОКТМО
82607000

Администрациядин юкь — Бабаюрт хуьр я.

Къене авайбур

ГеографияДуьзар хъувун

Район Дагъустан Республикадин кефер пата, Къумукъ аранда ала, кьуд районрихъ галаз са сергьятра ава: кефер пата Кизляр райондихъ галаз, кьилбе пата Хасавюрт, Кизилюрт, Кумторкъала районрихъ галаз ва рагъакIидай пата Чечнядихъ галаз галаз са сергьятра ава. Райондин рагъэкъечIдай пад Каспий гьуьлуьн ятари чуьхуьзва.

Райондин чилерин майдан — 3420 км² я.

ТарихДуьзар хъувун

1928 йисан 22 декабрьдиз ЦИК ДАССР-дин 4 - й сессиядин 6 - й кIватIалдин къарардалди, виликан Хасавюрт ва Магьачкъала округрин чилерикай Бабаюрт кантон чара авунай. 1929 йисан 3 июньдиз ВЦИК Президиуман къарардалди, кантон раондиз масакIа хъувунай.

ГКО-дин № 827 «Дагъустандинни Чечнядин АССРдай немецар куьчарунин» къарардалди, 1941 йисан 22 октябрьдиз районда авай вири немец агьали Къазахстандиз ва Кьулан Азиядиз куьчарна ацукьарнай.

СССР-дин Гьукуматдин Хуьнуьхин Комитетдин № 5073 «Чеченарни ингушар Къазахстандиз ва Киргизиядиз куьчарунин» къарардалди, 1944 йисан 31 январьдиз Бабаюрт райондин чилерай вири чечен агьалияр акъудна Къазахстандиз ва Киргизиядиз куьчарнай.

Ватандин ЧIехи Дяведалди райондин чилера немецрин са шумуд колонияр авай: Романовка (Люксембург), Харч № 1 (Львовский № 1), Ней-Гофнунг (Новая Надежда), Туршунай, Дик (Хасанай), Эйгенгейм (Татаюрт), Эбенфельд (Каплановка), Шпрингель, Шенфельд, Аграхан № 16, Каплан № 15, Мариенфельд, Ней-Терек. Абурун агьалияр акъудна Сибирдизни Къазахстандиз куьчарнай.

АгьалиярДуьзар хъувун

Райондин агьалийрин чIехи пай туьрк халкьариз къвезва (къумукьар, нугъаяр — 65 %-лай пара, 2002 йис). Суван халкьар (аварар, даргияр, яхулар, рутулар) и райондиз XX виш йисан юкьварай куьч хьана ацукьиз эгечIнай [1]. Районда урусрин пай 1939 йисуз 20,6 %-дилай 2002 йисуз 0,9 %-дал кьван агъуз хьанвай [2].

Йисариз килигна Бабаюрт райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2011 2012 2013 2014 2015
Агьалияр 41 331 [3] 46 067 [4] 46 372 [5] 46 524 [6] 47 068 [7] 47 552 [8]

2002 йисан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Бабаюрт райондин миллетрин сиягь [9]:

Халкь Кьадар,
кас
Пай
вири агьалидикай, %
къумукьар 19753 47,79 %
аварар 7979 19,31 %
*андияр 80 0,19 %
нугъаяр 7122 17,23 %
чеченар 2755 6,67 %
даргияр 2563 6,20 %
урусар 366 0,89 %
яхулар 352 0,85 %
муькуьбур 441 1,07 %
вири санал 41331 100,00 %

Алай чIавуз, Бабаюрт райондин чилера «кутан» лугьудай, Дагъустандин суван районриз талукь тир чилин белгенар ава. 1970 - й йисарилай кьил кутуна а белгенриз, чеб талукь тир районрай инсанар куьч жез хьанвай. Белгенрин гзафни - гзаф пай гьамишан агьалияр авай хуьрериз элкъвенай. Исятда райондин чилера 200 кьван ахьтин хуьрер ава, абурун садбур маса районриз талукь я, садбурни официал статус авачир хуьрер я. А хуьрерин вири санлай агьалийрин кьадар 60 агъзур кьван кас я, ам вич Бабаюрт райондин агьалийрин кьадардилай пара я. [10]

Администрациядин паюнарДуьзар хъувун

Райондик 15 муниципалитетдин образование (хуьруьнсовет) акатзава [11].

Бабаюрт райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

  1. «Адиль Янгиюрт» хуьруьнсовет — Адиль-Янгиюрт, Чанкаюрт
  2. «Бабаюрт» хуьруьнсовет — Бабаюрт
  3. «Геметюбе» хуьруьнсовет — Геметюбе, Алимпашаюрт
  4. «Герменчик» хуьруьнсовет — Герменчик
  5. «Львовское № 1» хуьруьнсовет — Львовское № 1
  6. «Люксембург» хуьруьнсовет — Люксембург
  7. «Мужукай» хуьруьнсовет — Мужукай, Янгылбай
  8. «Новокаре» хуьруьнсовет — Новокаре
  9. «Новая Коса» хуьруьнсовет — Новая Коса, Оразгулаул
  10. «Тамазатюбе» хуьруьнсовет — Тамазатюбе, Тамазатюбе Старое
  11. «Татаюрт» хуьруьнсовет — Татаюрт
  12. «Туршунай» хуьруьнсовет — Туршунай, Советский
  13. «Уцмиюрт» хуьруьнсовет — Уцмиюрт
  14. «Хамаматюрт» хуьруьнсовет — Хамаматюрт
  15. «Хасанай» хуьруьнсовет — Хасанай, Шахбулатотар

Тунвай хуьрерДуьзар хъувун

Района кьуд тунвай хуьр ава: Аликазган, Новогеоргиевское, Остриковка, Шенфельд.

Хуьрер - анклаварДуьзар хъувун

Идалай гъейри, Бабаюрт райондин чилера административвилелди муькуь районриз талукь тир хуьрер ава (анклавар)[12]:

  • Акуша район: Львовский № 8.

БаянарДуьзар хъувун

  1. Этнокарта Южного, Западного и Центрального Дагестана. Нахско-дагестанские языки
  2. Население Дагестана
  3. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 г.
  4. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2011 г.
  5. 35. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 г.
  6. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.
  7. 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.
  8. 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.
  9. Дагъустандин миллетрин состав. 2002
  10. Ольга Алленова. «Мы салафиты. Или, как вы нас называете, ваххабиты, враги». «Коммерсантъ Власть», № 20 (874), 24.05.2010
  11. ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН ОТ 13.01.2005 N6 О СТАТУСЕ И ГРАНИЦАХ МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОБРАЗОВАНИЙ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН
  12. Бабаюртовский районный суд Республики Дагестан

ЭлячIунарДуьзар хъувун