Кьилин меню ахъаюн

Цунта районУрусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Муниципалитетдин район
Цунта район
урусЦунтинский район
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Администрациядин юкь
Къенепатан паюнар
8 муниципалитетар акатзава
Райондин кьил
Магомединов Пахрудин Шахбанович
Бине кьунва
1930 йис
Майдан
1327 км²
Агьалияр
19 093 кас (2015)
Миллетар
Динар
Цунта район


Телефондин код
+7 87273
Автомобилдин код
05

Администрациядин юкь — Кидеро хуьр я.

ГеографияДуьзар хъувун

Район Дагъустандин лап рагъакIидай пата ала ва ЦIумада, Тлярата районрихъ, Бежта белгендихъ ва Гуржистандихъ галаз са сергьятра ава.

Райондин майдан 1327 км² я.

ТарихДуьзар хъувун

СССР-дин ВЦИК-дин Президиумдин 1930 йисан 25 декабрь тарихдин къарардалди, ЦIумада райондин ирид хуьруьнсоветрикай администрациядин юкь Кидеро хуьре аваз Цунта район арадал гъанай. 1935 йисуз райцентр Шаури хуьруьз акъуднай.

Чеченрин ва ингушрин депортациядилай кьулухъ, 1944 йисуз райондин вири агьали ЧИАССР-дин Ведено райондиз акъудна куьчарнай ва КПСС Дагобкоман къарардалди Цунта район терг авунай ва адан чилер ЦIумада райондин ихтиярдиз вуганвай.

Гуьгъуьнлай, Чеченарни ингушар элкъвена чпин хайи чилер хтайла, 1955 йисан 15 ноябрьда РСФСР-дин Вини Советдин Президиумдин Къарардалди администрациядин юкь Бежта хуьре аваз Цунта район гуьнгуьна хъхтунай. 1992 йисуз райондин администрациядин юкь Кидеро хуьруьз акъуднай.

2013 йисуз Дагъустандин Халкьдин КIватIалди кьабулай къарардалди Цунта районда ва Бежта белгенда цIийи хуьрер арадал гъанай: Цунта районда — Цунта хуьр, Бежта белгенда — Балакури, Жамод, Исоо.

АгьалиярДуьзар хъувун

Йисариз килигна Цунта райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис 2002 2011 2012 2013 2014 2015
Агьалияр 17 466 [1] 18 368 [2] 18 476 [3] 18 622 [4] 18 771 [5] 19 093 [6]

2010 йисан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Цунта райондин миллетрин сиягь:[7]

Халкь Кьадар,
кас.
Пай
вири агьалийрикай, %
дидояр 10 389 57 %
бежтаяр 5 924 32 %
гунзибар 901 5 %
аварар 527 3 %
гинухар 433 2 %
андияр 3 0,2 %
даргияр 10 0,2 %
къумукьар 8 0,2 %
урусар 5 0,2 %
масабур 14 1 %
вири санлай 18 282 100,00 %

Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла дидояр, бежтинар, гунзибар, гинухар, андияр, аварар хьиз къейд авунай.

Администрациядин паюнарДуьзар хъувун

Райондик 12 муниципалитетар (хуьруьнсоветар) ва 57 хуьр акатзава (къалин шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);[8]

  1. «Кидеро» хуьруьнсовет — Кидеро, Генух, Гутатли, Зехида
  2. «Кимятли» хуьруьнсовет — Ретлоб, Ицирах, Кимятли, Чалях
  3. «Терутли» хуьруьнсовет — Терутли, Акды, Асах, Геназох, Иха, Махалотли, Удок, Хора, Цохок, Чаатли, Шия
  4. «Тляцуда» хуьруьнсовет — Тляцуда, Митлуда, Сагада, Хамаитли
  5. «Хибиятль» хуьруьнсовет — Хибиятль, Вициятль, Хупри, Эльбок
  6. «Шаитли» хуьруьнсовет — Гениятль, Китури, Шаитли
  7. «Шапих» хуьруьнсовет — Шапих, Шапих, Китлярта, Халах, Хутрах, Цицимах
  8. «Шаури» хуьруьнсовет — Мокок, Азилта, Берих, Галатли, Хебатли, Хенох, Хетох, Хунтли, Цехок, Цибари, Шаури

КультураДуьзар хъувун

Шаитли хуьре гьар йисуз февраль вацра дидо халкьдин «игби» сувар кьиле тухузвайди я.

Тарихдин чкаярДуьзар хъувун

ТIвар-ван авай ксарДуьзар хъувун

БаянарДуьзар хъувун

ЭлячӀунарДуьзар хъувун