Кьилин меню ахъаюн
Кипрдин туьрквер
туьрк. Kıbrıs Türkleri [Кибрис туьрклери]
Вири санлай кьадар

750 000 – 1 000 000 кас

Гегьенш хьанвай ареал
Туьркиядин пайдах Турция 300 000 кас
Кеферпатан Кипрдин пайдах ККТР 285 000 кас
ЧӀехибританиядин пайдах ЧIехи Британия 200 000 кас
Австралиядин пайдах Австрия 40 000 кас
АСШ-дин пайдах АСШ 5 000 кас
Кипрдин пайдах Кипр Республика 309 кас
ЧIал
Туьрк чIал
Дин
Исламсуни мусурманар
Акатзава
туьрк халкьар
Мукьва халкьар
цIапар, гагаузар, крымдин татарар, къумукьар ва мсб.
Ареалдин карта


Кипрдин туьрквер, туьрквер-киприотар (туьрк. Kıbrıs Türkleri [Кибрис туьрклери]) — Кипрда уьмуьр ийизвай туьрк эгьлидиз ганвай тIвар. 1571 йисуз Кипр остров Усманрин Империядин гъилик акатайдалай кьулухъ Анатолиядай (Турциядай) островдиз куьч хьана ацукьнавай туьрквериз и тIвар ганай. 1974 йисуз Турциядин Яракьлу Къуватри островдиз дяведалди финиф авунин нетижада Кипр кьве патаз пай хьанай ва кефер пата туьрквери Кеферпатан Кипрдин Турк Республика (ККТР) малумарнай. 1975 йисалай эгечIна «кипрдин туьрквер» тIварцIик Турциядай Кипрдиз куьч жезвайбурни кутунай. Кипрдин туьркверинни Турциядин туьркверин арада са тафаватни авайди туш.

Чеб авай чилер ва кьадарДуьзар хъувун

Алай чIавуз туьрк-киприотрин чIехи пайди Турцияда уьмуьр ийизва, абурун кьадар 300 000 кас я. 285 000 кас Кеферпатан Кипрда, 200 000 кас ЧIехи Британияда, 40 000 касни Австралияда ава. ГьакIни, Кьиблепатан Кипрда грекрин арада 3 агъзурав агакьна туьрк-киприотар авайди малум я.

ТарихДуьзар хъувун

1571 йисуз Усманрин Империяди остров дяведалди къачурла Кипрдин агьалияр миллетдин ва медениятдин жигьетдай гзаф дегиш хьанай. Вилик михьиз грек агьалияр авай островдиз мусурман туьрквер атанай. Абуру и островдиз чпин чIал, адетар, меденият ва цIийи дин гъанай. СултIан Селим II-йдан къарардалди Анатолиядай Кипрдиз 5720 кас куьчарнай, абурун чIехи пай гьакIан ватанэгьлияр тир: лежберар, устIарар, заргарар, чекмечияр ва муькуь пешекарар. Идалайни гъейри Кипрдиз Турциядай пара кьадарда дяведарар (военныяр) атанай, абурук 12 агъзур аскерар, 4 агъзур балкIандарар ва 2 агъзур виликан дяведарар ва абурун хзанар кваз.

Мусурманриз муьтIуьгъ хьанвай христиан грекрин бязибуру, къвезмай уьмуьрда четинвилерихъ галаз чин-чинал гьалт тийидайвал, чара атIана ислам дин кьабулнай. Амма туьрквери абуруз ислам дин кьабулиз мажбурзавачир ва чкадин христиан агьалидихъ галаз гьакъисагъвилин авсиятда авай. Идан нетижада Кипрда вичик гьам христианвилин, гьамни мусурманвилин лишанар квай цIийи сектаяр, мезгьебар арадал атанай. Гуьгъуьнин виш йисарин къене и кьве христиан ва мусурман жемиятар Кипр островдин виринра къуьн-къуьневаз уьмуьр ийизвай, амма сад-садахъ галаз акахьзавачир ва гьарда чпин милли махсусвал ва меденият хуьзвай. Месела, и кьве миллетрин арада яргъал вахтунда никагьар кутIунун къадагъа тир.

1881 – 1960 йисарин къене остров Британиядин гьукумдик акатай береда хейлин туьрквер Кипрдай хъфенай. 1960 йисуз Кипр азад хьайила кьулухъ, цIийи гьукумат 70 % грекрин ва 30 % туьркверин чилерал туькIуьрдай къарар кьабулнай, яз гьа чIавуз туьрквери агьалидин 18 % тешкилзавай. 1974 йисуз Турция Кипрдиз дяведалди гьахьайла уьлкве кьве патаз пай хьанай: туьрквери кефер пад кьунай, грекри — кьибле пад. Островдин кьибле пата амукьай пара кьадарда туьрквер ЧIехи Британиядиз куьч хьанай ва ана чIехи диаспора арадал гъанай, амайбурни Кипрдин кефер патаз ва я Турциядиз куьч жезвай.

БаянарДуьзар хъувун

ЭлячӀунарДуьзар хъувун