Кьилин меню ахъаюн

Хив (урусХив, табХив) — Дагъустан республикадин Хив районда авай, «Хив» хуьруьнсоветдик акатзавай хуьр. Райондин администрациядин юкь я.

Урусатдин пайдах Хуьр
Хив
урусХив
табХив
Уьлкве
Урусат
Федерациядин субъект
Дагъустан
Муниципал район
Хуьруьнсовет
Агьалияр
2 243 кас (2002)
Миллетар
Динар
Сятдин чӀул
Телефондин код
+7 87236
Почтунин индекс
368680
Автомобилдин код
05
Код ОКАТО
82 255 000 001
Хуьруьн шикилар
Космосдай акунар
Хив (Дагъустан)
Хив
Хив (Хив район)
Хив

Къене авайбур

ГеографияДуьзар хъувун

Хуьр Хив райондин юкьван пата, Чирагъ ва Рапак вацIарин арада авай дугуна, Магьачкъаладилай 204 км кьибле пата, виридалайни мукьва Билиж ракьун рекьин станциядилай 58 км яргъал ала. Хуьруьн къваларив гвай кIунтIар гьяркьуь пешерин тарари кьунва. Тамара север, жанавурар, къабанар, къуьрер, сикIер, чIуран псияр ва лелевар хьтин гьайванар гьалтзава. НуькIверин алемни жуьреба-жуьрединди я. ВацIара форель, вацIун кIезри хьтин муькуь гъетер ацIана ава.

ТарихДуьзар хъувун

Хив табасаранрин виридалайни дегь хуьрерикай сад я. Адан тарих гилани лап тIимил чирна-жагъурнавайди я. Хуьр арадал атай тарих малум туш. «Хазрат» тIвар алай чкадилай «СимсункIул» чкадал кьван экIя хьанвай 3 километрдин сур, хуьр гзаф дегь тирди тестикьарзава. Са бязи малуматрив кьурвал, гилан хуьр алай чкадал вилик Гердешан шегьер алай, амма муькуь малуматри ина пара кьван гъвечIи хуьрер авайди лугьузва.

Вичин девлетлу тарихдин къене Хив хуьр къецепатан тарашхъанрин вигьинрик са шумудра акатнавай. ГьакI, 1239 йисуз монголрин кьушунар Рича хуьруьн винел ХивдайтIуз фидайла, абуру минарадин патав галай мискIин чукIурнай ва агьалияр тарашнай. ХивдайтIуз, чпин рекьин вилик акатайбур барбатIиз-барбатIиз Надир шагьан кьушунарни фенай. Абурун паталай Гамак-накьар, Гасул-гъул, Чуру-хюл, Журас, Ккалай-гъул ва Гердешан шегьер чукIурнавай. Сагъдиз амукьай хиввийри цIийи чIехи тушир хуьр кутунвай. Хуьр кутунвай тарих гьелбетта малум туш, амма сурарин кьилихъ галай къванерал алай кхьинар хьтин палеографиядин малуматри, хуьруьн тарихдин бязи сирер ахъайдай мумкинвал гузва.

XIX виш йисуз Хив хуьр вири Куьре округдихъ галаз Урусат империядин гъилик акатнавай. Империядик квай чIавуз, хуьр Дагъустан вилаятдин Куьре округдин Кьибле - Табасарандин наибвалдиз талукь тир. Цудук хуьруьхъ галаз Хив хуьруьнжемятдик акатзавай. Хуьруьнжемятдин кьилин хуьр тир.

АгьалиярДуьзар хъувун

2002 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 2 243 касди уьмуьр гьалзавай [1]. Агьалидин чIехи пай табасаранар, гъвечIи пай лезгияр я, вири суни - мусурманар я. 1886 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, Хив хуьруьн агьалийрин кьадар вири табасаранар яз 724 кас тир [2].

БаянарДуьзар хъувун

ЭлячӀунарДуьзар хъувун