Кьилин меню ахъаюн

Агъул чӀал(агъу.Агъул чІал) — агъул халкьдин хайи чIал. Нах-Дагъустан чIаларин хзандин лезги чIаларин группадик акатзава. ЧIал асул гьисабдалди Дагъустандин Агъул ва са кьадар Кьурагь районра гегьенш я. Агъул чӀалал рахазвайбурун кьадар — 29,3 агъзур кас я (2010 йис). 1990 йисуз Ш. А. Мазанаеван, С. Н. Гасанован ва И. А. Мазанаевадин санал куьмекдалди, урус чIалан алфавитдин бинедал алаз агъул чӀалан алфавит туькӀуьрнай. ЧӀал вад нугъатриз пай жезва: тпиг нугъат, керен нугъат, кушан нугъат, буркихан нугъат ва фите нугъат.

Агъул чIал
Вичин тӀвар:

Агъул чIал

Уьлквеяр:

Урусат

Регионар:

Дагъустан

Официал статус:

Дагъустандин пайдах Дагъустан

Рахазвайбурун кьадар:

29 287 кас [1]

Классификация
Категория:

Евразиядин чIалар

Кхьинар:

кириллица

ЧӀаларин кодар
ISO 639-1:

ISO 639-2:

ISO 639-3:

agx

6-й номердив къейднавай рангуналди агъул чӀал гегьенш хьанвай чкаяр къалурнава
6-й номердив къейднавай рангуналди агъул чӀал гегьенш хьанвай чкаяр къалурнава

Агъул чӀалал Дагъустанда «Вести Агула» (Агъулдин Хабарар) газета акъатзава.

Агъул чIалал рахазвайбурун кьадар ва чIалан ареалДуьзар хъувун

2010 йисуз тухвай Вири Урусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, Урусатда агъул чIалал рахазвайбурун кьадар 29 287 кас тир. Им вири агъулрин 83 % пай я.

Агъул чIал Дагъустан Республикадин Агъул (92,53 %) ва Кьурагь районра (7%) гегьенш хьанва.

ЧIалан гьаларДуьзар хъувун

Агъул чIалаз виридалайни мукьва чIалар лезги ва табасаран чIалар тирди гьисабзавайди я. Совет береда агъул хуьрера тарсар лезги чIалал тухузвайвиляй гила кьуьзуьбурун саки виридаз лезги чIал чизва, амма жегьилриз ваъ. Кьурагь районда лезгийрихъ галаз къуншивиле уьмуьр гьалзавай агъулриз лезги чIал чизва.

НугъатарДуьзар хъувун

Гилан агъул чIала вад асул нугъатар ава: тпиг, керен, кушан, буркихан ва фите нугъатар. Агъул чIалан литературадин чIал тпиг нугъатдин фонетикадинни - грамматикадин системадал бинеламиш хьанва.

Агъул чIалан нугъатар:

  • Тпиг — литературадин чIал.
  • Керен — РичIа хуьруьн нугъат.
  • Кушан — кушан нугъат.
  • Буркихан — Буркихан хуьруьн нугъат.
  • Фите — Фите хуьруьн нугъат.

Агъул алфавитДуьзар хъувун

А а Б б В в Г г Гъ гъ Гь гь ГӀ гӀ Д д
Дж дж Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к
Кк кк Къ къ Кь кь КӀ кӀ Л л М м Н н О о
П п Пп пп ПӀ пӀ Р р С с Т т Тт тт ТӀ тӀ
У у Уь уь Ф ф Х х Хъ хъ Хь хь ХӀ хӀ Ц ц
ЦӀ цӀ Ч ч Чч чч ЧӀ чӀ Ш ш Щ щ ъ Ӏ
ы ь Э э Ю ю Я я

БиблиографияДуьзар хъувун

Грамматикадикай кIвалахарДуьзар хъувун

Лексикадикай кIвалахарДуьзар хъувун

  • Сулейманов Н. Д. Глагольная фразеология агульского языка. Махачкала, 2002.
  • Гасанова С. Н. Сравнительный анализ соматических фразеологических единиц восточно-лезгинских языков. Махачкала, 2000.

ГафарганарДуьзар хъувун

  • Рамазанов М. Р. Агульско-русский словарь. Махачкала, 2010.
  • Сулейманов Н. Д. Агульско-русский (диалектологический) словарь. Махачкала, 2003.
  • Гасанова С. Н. Краткий фразеологический словарь агульского языка. Махачкала, 2008.
  • Гасанова С. Н., Самедов Д. С. Краткий словарь агульско-арчинских фразеологических соответствий. Махачкала, 2009.
  • Мазанаев Ш.А. Русско-агульский словарь.-Махачкала:Издательство ДГУ,2012.

ФольклёрДуьзар хъувун

  • Мазанаев Ш. А., Базиева З. М. Песенное творчество агулов. Махачкала: Изд-во ДГУ, 2011.
  • Тарланов З. К. 100 агульских пословиц с переводами на русский язык и толкованиями. Петрозаводск: Изд-во ПетрГУ, 2000.
  • Тарланов З. К. Агульские песни и пословицы. Петрозаводск: Изд-во ПетрГУ, 2003.

Агъул чIалан литературадикай улубарДуьзар хъувун

  • Мазанаев Ш. А. Агульская литература. Махачкала: Дагкнигоиздат, 2008.
  • Мазанаев Ш. А. Агульская литература. Становление и развитие. Махачкала: ИПЦ ДГУ, 2007.

БаянарДуьзар хъувун

ЭлячӀунарДуьзар хъувун