Кьилин меню ахъаюн

Изменения

52 байта убрано ,  2 года назад
Нет описания правки
 
=== XIX виш йис ===
<!-- 1809 йисуз самурдин кӀеретӀар, гьакӀни ахцегьан кӀеретӀ, урусрин раятвалдиз гьатна.
 
[[Самурдин кIерет]]Iар чпин къенепатан крар кьиле тухунвал, кьилдивал хуьна [[Къуба]] патаз гьахьна. ЯтӀани урусрин администрация галаз рахай икьрар чӀурна, сувавийри бирхер гузвачир. 1819 йисуз урусри, чпин кьушунриз регьят хьурай лугьуз [[Самур дугун]]да рекьер эцигиз эгечӀна. И чкайрин рекьер чириз Ахцегьриз инженер — подполковник Торри атана, ам жемятдин гъилерай гужуналди къутармишнай. [[Польша]]дин къарагъун акъвазрун патал урусри ина яшамиш жезвай хуьруьнвияр ракъуриз кӀан хайила, ахцегьрин чӀехибуру ваъ лагьана, и чӀавалай урусринни ахцегьвийрин арада къал гьатна. Пачагьвал администрациядин векилри, самурвийрин винел къарагъунни мад мукьвара авай хуьрериз [[Урусат]]дин аксиниз фуфтаяр гун паталай туьгьмет авуна. [[Къавкъаз]]дин дяве береда 1817—1864, ахцегьвияр Къубадин къарагъунда иштирак авунвай, ахпа 1838 йисун 3 — 4 июнриз генерал — лейтенант Фазедин корпусдихь галаз ягъунда ахцегьпарадин кьушун кьилик Шейгь — Гьусейн аваз, [[Докъузпара]], [[Рутул]] мад Ахцегьпарадин кӀеретӀар кӀаник акатна. 5 июндиз абуру рахунар ийиз эгечӀна, ахпа урусриз есирар авачир, вучиз лагьайтӀа «сувавияйри ивидин эхиримжи стӀалдал кукӀузватир». Гуьгъуьнлай, 5 июндиз 1839 ийсуз Ахцегь хуьр урусри кьунвай. Генерал Головинди Ахцегь барбатӀун къаст авунвай, ахпа Агьцегьпара кӀеретӀдин чӀехиди Мирза Али Ахцегьвиди алахъундалди хуьр сагъдиз хуьз икьрардиз атана. 1839 йисун 11 июндиз инженер — полковник Баумеран регьбервалдик Ахцегь къеледин эцигунар эгечӀна. [[Джар — Белокан]] кӀеретӀдин чилерай, Рутулдай, Ахцегьай Къубадиз транспорт рекьерин туькӀуьрунар арадал атана. 1846 йисуз урусрин кьушунар Дяведин — Ахцегьрин рехъин туькӀуьрунар ийиз эгечӀна. 1848 йисуз [[имам Шамил]]я [[Самур округ]] кьун паталай кьиле тефир вигьин авуна, и чӀавалай Ахцегьрин ягъунар башламишна. Ахцегьриз атун кумаз Шамиль ахцегьвияр кӀватӀна абурун вилик и гафарив экъечӀна:
'' Кьилин макъала: [[Ахцегьан къеле]]''
 
<!-- Хуьре пара метлеб авай кьиспесдин ватарихдинни архитектурадин имарат «Ахцегь къеле» ава. 1839 йисуз Николай IIдан паталайчӀавуз эцигнавай, вамад пачагьдин кьушун амукъзавайамукьзавай чка тир. 1849 йисуз къеле имам Шамилян кьушунди кьунвайкьаз хьанвай.-->
 
=== Паркарни имаратар ===
 
=== Кьиспесдай ===
<!-- [[Октябрьдин революция]]длайдин вилик хуьре 20 гьуьжре авай, ина диндин ва гьакӀнидиндинни гражданвилин дуьньядикай тарсар тухузвай. 1859 йисуз Ахцегьра Лебединский паталайЛебединскийди аялрин кьилин мектеб туькӀуьрнай, 1861 йисуз мектебдин краркӀвалах акъвазарнай. Гьа чӀавузни 1861 йисуз, гила Ахцегьдин Юкьван Чирвилерин Мектеб ([[ЮЧМ]] № 1) тӀвар къачунвай, Дагъустанда ва гьакӀнимад [[Кефер Къавкъаз]]да садлагьай хуьруьн мектеб бине эцигнай<ref>[http://www.moschools.ru/education_news/?Id=4478 В Дагестане планируют провести мероприятия, приуроченные к 150-летию Ахтынской школы № 1]</ref>.
 
И мектеб куьтягьнавайбрикайкуьтягьнавайбурук ихьтин тӀвар — ван авай зурба касарксар тирква, [[Дагъустан АССР]]диз бине эцигна кьиливал авунвай Нажмуддин Самурви, ДАССРдин халкь лежбервалдин комиссар [[Мирзебег АхундвиАхундов]], [[СССР]]дин къегьал [[Гьасрет Аливи]], социалистикадин зегьметвалдин къегьал [[Саимат Ферзалиева]], Кьилин Советдин депутатар, [[Абдулвагьид Вагьабви]], [[Магият Макатова]], [[Гуьлханум Султанова]], Урусатдин халкьдин артист [[Рагьимат Гьажиева]], Дагъустан халкьдин зари [[Шагь — Эмир МурадвиМурадов]], Дагъустан кинодин садлагьай актриса [[Софият Эскерова]], ЧӀехи театординтеатрдин тек сад тир дагъустанви балерина [[Алла Жалилова]], Дагъустанда скульптура исскустводиз бине эцигай [[Хас — Булат Эскер — Сарыжа]], зурба геолог — кьизилрин мяденар жугъурзавай [[Азиз — ЭлескервиЭлескеров]], Дагъустандин халкь культурадин институтдин директор [[Гьажибег Гьажибекви]].-->
 
== Шикилар ==