Словак чIал: различия между версиями

6303 байта добавлено ,  6 лет назад
** юкьван кIватIал (Михаловце, Требишов шегьерра);
** рагъэкъечIдай патан кIватIал (Гуменне шегьерда).<ref>[http://www.nazdar.ru/index.php?id=2 Ваш личный путеводитель по Чехии и Словакии - Язык]</ref>
== Тарих ==
Тарих девирриз чара авун:
* Сифте гатIумдай чIаван девир
** ЧIехи Моравиядилай вилик хьайи девир
** ЧIехи Моравиядин девир
** ЧIехи Моравиядилай кьулухъ хьайи девир
* Литературадилай вилик хьайи девир
** чIехи девир
** гъвечIи девир
* Литературадин девир
* Бернолакан девир
* Штуран девир
* Реформайрин девир
* Матицадин девир
* Мартинан девир
* Дяведин арада хьайи девир
* Гилан девир<ref name="multiple">http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA Урус Википедия - Словацкий язык</ref>
 
V-VI-лагьай вишйисара гилан Словакиядин чилерал славъян тайифайяр ацукьна. Гьа чIавуз садлагьайславян чIалан фонетикадин чаравал жез гатIумна.
 
863-лагьай йисал кьван админстрациядинни диндин хилера официал чIал яз латин чIал тир. Адалай кьулухъ адан чка цIуруклисадин славян чIала кьуна, гьакIни «глаголица» кIвалахариз гатIумна. ГьакI ятIани, латин кхьинар къушабадаказ кIвалахарзавайди тир.
 
885-лагьай йисуз Рим Папади ЧIехи Моравияда цIуруклисадинни словак чIалан кIвалахарун къадагъа авуна. И вакъиадиз латин чIалан цIийи хъухьунин мас гана кIанда, вучиз лагьайтIа латин чIал мад администрациядинни диндин официал чIал яз хъхьана.
 
Мадъярри ЧIехи Моравия чукIурунин кьулухъ X-лагьай вишйисуз словак чIалан кIалубда гьатун са шумуд славъян нугъатрин таъсирдик авайди тир.
Гилан Словакиядин чилерал администрациядин чхелда латинни словак чIалар кIвалахардай чIавуз, диндин чхелда чех диндин къуллугъухъанрин куьмекралди чех чIал чкIиз гатIумна.<ref>[http://www.primavista.ru/rus/dictionary/lang/slovak PRIMA VISTA - Словацкий язык]</ref>
 
Са чIавара кхьидайла словакри латинни чех чIалар сад хьиз кIвалахарзавайди тир. ГьакIни гьикI хьайитIани гьар йикъан уьмуьрда словак чIал физ авайди тир.
 
Чеб словак чIалал авур кхьинар XV—XVI вишйисариз талукь я, гьакIни гьадалайни вилик словак чIалан кьетIенвилер чех, латинни немец чIаларал авур кхьинрани гьалтзавайди я.
 
XVIII вишйисал кьван Словакиядин чилерал чех чIалан къанунар литературадин чIал хьиз гьисабзавайди тир.<ref>[http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 Украйин Википедия - Словацька мова]</ref>
 
XVII-XIX вишйисарра Славъян халкьарин цIийи хъухьунин девир тир. Къвердавай пара инсанриз словак чIал са стандартдик хъийиз кIанзавайди тир. ТуькIуьрунин финифда авай литературадин словак чIал словакрин уьмуьрдиз миллетдин жувагьакьулдин чIехи хьунин, миллет сад авунин ва миллетдин мединиятдин вилик тухунин фактор яз тир.<ref name="multiple" />
 
1783-лагьай йисуз Йозеф Игнац Байзади садлагьай словак роман акъудна. «Приключения и испытания юноши Рене» (René mlád’enca prihodi a skusenost’i) тIвар алай эсер словак чIалан рагъакIидайпатан нугъатдал кхьенва.
 
Садлагьай илимдалди делил авай литературадин словак чIалан кодификациядин кирам католиквилин кешиш Антон Бернолак хьана. Кодификация ийидайла ада диб хьиз рагъакIидайпатан рахунрин кIватIалар къачуна.<ref name="multiple" />
 
Ам словакни чехни латинни немецни венгер ругуд том авай гафарганда чIал са стандартдик хъувунин садлагьай агалкьунралди авунвай алахъун хьана.
 
Людовит Штурани адан кIилийри авур чIалан реформа словак халкь вилик тухунин патал чIехи мана квай рол къугъвана. Абуру цIийи, юкьван рахунрин кIватIалдин рахунрин лексикадал диб эцигай, литературадин чIал теклифна. Гьа и чIалал словак миллетдин литература вилик физ гатIумна.<ref>[RONL.ru Реферат: Словакия в конце XVIII в.]</ref>
 
1851-лагьай йисуз словак интеллектуалрин алтIушдал масакIунар туна цIийикIа туькIуьрнавай Штуран кодификациядин версия кьабулна, версиядин кирам – Милан Гаттала. И вариант гилан словак литературадин чIалан диб я.<ref name="multiple" />
 
== Кхьинар ==