Квардал: различия между версиями

999 байт добавлено ,  7 лет назад
(Новая страница: «{{ЯШЧ2 |тӀвар=Квардал |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Квардал}} |ЯШЧдин статус …»)
 
Мецерай мецериз атана чав агакьай кьисадив кьурвал, хуьруьн сифтегьан тIвар Кура тир. Хуьр тахминан 2000 йис идалай вилик бине кьунвайди я. Им успатарзавайди хуьре пара кьадарда амукьнавай дегь чIаван кучудунарни сурар я. Чеб къецепатан ва чкадин душманрикай хуьн патал квардалвийрин улу-бубайри хуьр инсандин гъил агакь тийир рагал эцигнавай. Хуьруьз анжах са жигьир физвай, ва ам ара датIана къаравулдин килигунихъ квай. Эвер тавур ксарин вилик пад, хуьруьз гьахьунал алай зурба мегъуьн кIарасдин варари атIузвай. И варар кьетIендаказ чирнавай ксари хуьзвай. Идалайни гъейри, хуьруьн къваларив гвай чкаяр кьве къаравулдин минарайрай вил алаз хуьзвай. ГьакIни, ина душманриз тIебиатдин манийвилерни авай — кIамар. Ибуру вирида квардалвийриз чеб душманрикай хуьниз къулай шартIар гузвай.
 
ЦIуру эгьлийрин эхтилатрай, хуьруьн бине кутурбур Бащунаяр сихилдин векилар я. Абур вужар тиртIа ва гьинай атанвайбур ятIа са малуматни авач. Абурулай кьулухъ Квардалриз Кацахар сихил атана ацукьнавай. Лугьузвайди я хьи, абур [[Кьибле Дагъустан]]дин сувариз Шам вилаятдай (Сирия) атанвайди я. Са шумуд вахтунилай, КацахарКацIахар кьве — КацахарКацIахар ва МахмударМагьмудар сихилриз пай хьанвай. Са тIимил геж, хуьруьз [[яхулар|Яхулрин]] чилерай — КужаярКъужаяр, [[Дахада район]]дин [[Ашты]] хуьряй — Мирзеяр ва [[Агъул район]]дин [[Буркихан]] хуьряй — БугаярБугъаяр сихилар атана ацукьнавай.
 
[[XVIII виш йис]]уз хуьре, астрономия, философия, биология илимрал алахънавай, Бащунаяр сихилдай тир Режеб алимди уьмуьр гьалзавай. Хуьруьн гьуьрмет авай арабист - алим Кужаяр сихилдин векил Али тир. Гьайиф къведайди я хьи, [[Октябрьдин революция]]дилай кьулухъ ам кьуна дустагъда тунвай ва хуьруьнвийриз гилалди адакай са хабарни авач. Квардал хуьре эсерар туькIуьрзавай ва халкьдиз къуллугъзавай, шейх Ибрагьим-Халил лугьудай Шам вилаятдин мад са векил авай. Хуьре, и зурба алим ва арабист уьмуьр гьалнавай кIвалин харапIаяр гилалди ама.
 
[[XIX виш йис]]уз Квардал вири [[Куьре округ]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чIавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин Куьре округдин [[Кьурагь наибвал]]диз талукь тир. [[Усугъ]], [[Укуз]] ва [[Гелхен]] хуьрерихъ галаз Усугъ хуьруьнжемятдик акатзавай.