Кьилин меню ахъаюн
Инглис чIалал кхьей лишанар алай Лусакадин куьчедин акунар

Замбияда са шумуд чкадин (вири Банту хизандик акатзавайбур) ва инглис (миллетдин яз гьиссабзавайди ва бизнесдани чирвилера кIвалахарзавайди) чIалар чкIанвайди я.

Чкадин халкьарин чIаларДуьзар хъувун

Чара-чара малуматрив кьурвал, Замбияда 46-далай 70-дал кьван чIал ава[1]. Илимри абурукай парабур нугъатар хьиз гьисабзава. Сабуруз Замбиядин чилерихъ галаз галкIанвай яргъи тарих ава. ГьакI ятIани маса чIалар 18-19-лагьай вишйисарин миграциярин гъиляй арадиз атанвайбур я, мисал патал Лози. Вири чкадин чIалар, сад садахъ галаз кIевиз галкIанавайбур яз, Банту хизандик акатзава.

Ирид чкадин чIалахъ официал статус ква. Вири санал абур гьар провинциядин официал чIалар яз ава:

И ирид чIал, инглис чIалахъ галаз санал, лап сифтедин мектебрин чирвилерани са бязи гьукуматдин идарайра кIвалахарзава.

2000-лагьай йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, бемба - Замбиядин виридалайни чкIанвай чIал я. Замбиядин вири агьайликай ам хайидини кьведлагьайди хьиз 50% кIвалахарзава. Мадни чIехибур яз ньянджа (37 %), тонга (15 %) ва лози (11 %) чIалар гьисабзава.

Са чIалара, гьа гьисабдикай яз бембадани ньянджада, чIехи йисара авай агьалийризни хуьруьн чкайриз талукь чIалан «дерин» ва «шегьердин чIал» тIвар алай жуьрейриз чара хьун ава. Гаф атай чкадал лугьун, «дерин» жуьре мадни цIуру къайдаринди я, «шегьердин чIал» лагьайтIа ада инглис чIалакай пара гафар къачуна ва гьар жуьредин тур цIийивилер къениз чIугуна.

Ньянджа чIалан шегьрдин жуьре Лусакада (Замбиядин кьилин шегьер) лингва-франка яз авайди я ва вири уьлкве тирвал Замбиядин кьведлагьай чIал хьиз чкIанвайди я. Виридалайни чкIанвай чIал яз, бембани са бязи чилерра лингва-франка хьиз аваз авайди я.

ЧIаларин сиягьДуьзар хъувун

  • амбо
  • ауши
  • бемба
  • биса
  • вандья
  • гова
  • ива
  • ила
  • инаванга
  • инглис чIал
  • йомбе
  • кабенде
  • каонде
  • квангва
  • кванди
  • кванду
  • коса
  • кунда
  • лала
  • ламба
  • лендже
  • лея
  • лима
  • лиюва
  • лози
  • луано
  • лувале
  • лумбу
  • лунда
  • лундве
  • лунгу
  • луунда
  • лучази
  • макома
  • мамбве
  • машаша
  • маши
  • мбвела
  • мбове
  • мбукушу
  • мбуми
  • мбунда
  • мукулу
  • мулонга
  • намванга
  • нг’умбо
  • ндембу
  • нкоя
  • нсенга
  • ньянджа
  • ньенго
  • ньиха
  • сала
  • свака
  • себа
  • сенга
  • симаа
  • соли
  • субия
  • табва
  • тамбо
  • тва
  • тока
  • тонга
  • тотела
  • тумбука
  • унга
  • чикунда
  • чишинга
  • чокве
  • шанджо
  • шила

ЭлячIунарДуьзар хъувун

БаянарДуьзар хъувун